داروهای شیمیدرمانی: معرفی و دستهبندی
داروهای شیمیدرمانی: معرفی و دستهبندی
شیمیدرمانی یکی از مهمترین روشهای درمان سرطان است که با استفاده از داروهای خاص، رشد و تقسیم سلولهای سرطانی را متوقف میکند. این داروها بسته به ساختار شیمیایی و نحوه عملکردشان در دستههای مختلف قرار میگیرند. شناخت این گروهها به بیماران و پزشکان کمک میکند تا درمان مؤثرتر و با عوارض قابل کنترلتری داشته باشند.
۱. عوامل آلکیلهکننده (Alkylating Agents)
این داروها با تغییر در DNA سلول، مانع تکثیر آن میشوند.
نمونهها: سیکلوفسفامید، بوسولفان، ملفالان.
کاربرد: درمان لوسمیها، لنفومها و مولتیپل میلوما.
عوارض شایع: کاهش سلولهای خونی، تهوع، ریزش مو
۲. ترکیبات پلاتینی (Platinum Compounds)
این داروها با اتصال به DNA، ساختار آن را مختل کرده و مانع تکثیر سلول میشوند.
نمونهها: سیسپلاتین، کاربوپلاتین، اکسالیپلاتین.
کاربرد: سرطانهای تخمدان، بیضه، ریه و کولورکتال.
عوارض شایع: آسیب کلیوی، مشکلات شنوایی، تهوع شدید
۳. آنتیمتابولیتها (Antimetabolites)
این گروه با تقلید از مواد طبیعی مورد نیاز سلول، روند ساخت DNA و RNA را مختل میکنند.
نمونهها: متوترکسات، سیتارابین، فلورواوراسیل (5-FU).
کاربرد: لوسمیها، لنفومها، سرطان پستان و کولون.
عوارض شایع: زخمهای دهانی، آسیب کبدی، کاهش سلولهای خونی
۴. آنتیبیوتیکهای ضدتومور (Anti-tumor Antibiotics)
این داروها با اتصال به DNA مانع عملکرد طبیعی آن میشوند.
نمونهها: دوکسوروبیسین، بلیومایسین، ایداروبیسین.
کاربرد: انواع مختلف سرطان از جمله پستان و لنفومها.
عوارض شایع: آسیب قلبی، ریزش مو، تهوع
۵. مهارکنندههای تاپوییزومراز (Topoisomerase Inhibitors)
این داروها آنزیمهای مسئول باز شدن و ترمیم DNA را مهار میکنند.
نمونهها: اتوپوزاید، ایرینوتکان، توپوتکان.
کاربرد: سرطان ریه، کولون و برخی لوسمیها.
عوارض شایع: کاهش سلولهای خونی، اسهال، تهوع
۶. مهارکنندههای میتوز (Mitotic Inhibitors)
این داروها تقسیم سلولی (میتوز) را متوقف میکنند.
نمونهها: پاکلیتاکسل، وینبلاستین.
کاربرد: سرطان پستان، تخمدان و لنفومها.
عوارض شایع: نوروپاتی محیطی، ضعف عضلانی، ریزش مو
۷. داروهای لیپوزومال (Liposomal Drugs)
این داروها در پوششی از چربی و آب قرار میگیرند تا راحتتر وارد سلول شوند و عوارض کمتری ایجاد کنند.
نمونهها: دوکسوروبیسین لیپوزومال.
مزیت: اثربخشی بیشتر و کاهش عوارض جانبی
جمعبندی
داروهای شیمیدرمانی با مکانیسمهای متفاوتی عمل میکنند، اما هدف مشترک آنها توقف رشد سلولهای سرطانی است. انتخاب دارو به نوع سرطان، وضعیت بیمار و ترکیب درمانی بستگی دارد. آگاهی از دستهبندی و عوارض این داروها میتواند به بیماران کمک کند تا روند درمان را بهتر درک کنند و با تیم پزشکی خود همکاری مؤثرتری داشته باشند.
Article Author
Dr.Fatemi
